Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Nowy Sączu

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 16 maja 2023r.

Pozwem inicjującym przedmiotowe postępowanie małoletnie powódki T. i W. O. domagały się każda zasądzenia od ojca - pozwanego T. O. (2) kwot po 91 500 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30.10.2020 roku oraz każda z nich zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych wraz z odsetkami ustawnymi za opóźnienie.

Jako podstawę swojego roszczenia powódki powołały się na art. 471 k.c. w zw. z art. 390 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. Powódki powołały się na zawartą przez T. O. (2) i działającą w ich imieniu matkę U. O. w zwykłej formie pisemnej umowę przedwstępną darowizny z dnia 14.08.2020 na mocy której pozwany zobowiązał się przekazać każdej z nich udział ¼ części w zabudowanej domem nieruchomości w Z. obj. KW (...). Umowa przyrzeczona miała zostać zawarta do 15.09.2020 roku. Jednocześnie w § 5 ust 1 i 2 umowy przedwstępnej strony postanowiły zmodyfikować określone w art. 390 § 1 k.c. skutki uchylenia się od zawarcia umowy przyrzeczonej darowizny w ten sposób, że każda druga strona umowy mogła żądać naprawienia szkody w granicach „dodatniego interesu umownego”, który na gruncie tej umowy strony rozumiały jako uszczerbek majątkowy poniesiony nie przez to, że zostały podjęte działania zmierzające do zawarcia umowy, która nie została skutecznie zrealizowana, lecz uszczerbek majątkowy poniesiony wskutek tego, że przyrzeczona umowa darowizny nie została zawarta i wykonana. Powódki podały, że pozwany nie wykonał umowy przedwstępnej, mimo wezwań i wyznaczenia dodatkowego terminu zawarcia umowy przyrzeczonej ze wskazaniem kancelarii notarialnej pozwany do umowy nie przystąpił.

Pismem z dnia 30 marca 2021r. powódki podały, że pozwany w toku zawierania umowy przedwstępnej był trzeźwy, nadto pertraktacje dotyczące tej umowy trwały wiele miesięcy ( k. 114 )

Pismem z dnia 9 stycznia 2023r. powódki zmieniły żądanie domagając się zasądzania na rzecz każdej z nich po 105 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 91 500 zł od dnia 30.10.2020 roku i od kwoty 13 500 zł od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu rozszerzenia żądania. ( k. 345 – 346 )

Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódek na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa wg norm przepisanych. Pozwany podniósł, że przedwstępna umowa darowizny jest nieważna z mocy art. 82 k.c., bo zawierał ją w stanie wyłączjącym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Pozwany podał, że zawarł umowę przedwstępną pod wpływem alkoholu, o czym matka powódek wiedziała podsuwając mu umowę do podpisania, działając niejako podstępnie. Pozwany od wielu lat ma zdiagnozowany zespół uzależnienia od alkoholu i z tego tytułu leczy się w PZP P.. Pozwany informował powódki pisemnie (pismo z dnia 27.11.2020 roku k. 126) oświadczając, że uchyla się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem alkoholu. Według pozwanego gdyby był trzeźwy nigdy umowy przedwstępnej, by nie podpisał. Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował wartość ¼ udziału w nieruchomości objętej umową przedwstępną ( k. 120 - 123)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Małoletnie powódki T. O. (1) i W. O. są córkami U. J. ( uprzednio O. ) i T. O. (2). Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu orzekł rozwód małżeństwa U. O. i T. O. (2) z winy pozwanego, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami powierzył matce, ustalając przy niej ich miejsce pobytu, ograniczył władzę rodzicielską T. O. (2) nad małoletnimi córkami do prawa współdecydowania w kwestiach wyjazdów małoletnich dłuższych niż 3 tygodnie oraz do prawa interesowania się stanem zdrowia dzieci i ich edukacją. Wyrok uprawomocnił się 24 lipca 2019r. Przyczyną rozpadu małżeństwa było nadużywanie alkoholu przez pozwanego. T. O. (2) został skazany za przestępstwo znęcania nad żoną. Był także karany za jazdę pod wpływem alkoholu.

( dowód: odpisy skrócone aktów urodzenia k. 9 – 10, odpis zupełny aktu małżeństwa k. 16 – 17, wyrok SO w N. S. z dnia 12.06.2019r. IC 971/18 k. 18 – 19, decyzja w sprawie zmiany nazwiska k. 94, częściowo zeznania świadka R. O. k. 205 00:20:52 – 00:42:26, zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00, zeznania pozwanego T. O. (2) k. 241 – 242 00:51:00 – 01:26:02 )

T. O. (2) leczył się odwykowo w 2018r. oraz jesienią 2020r. Pozostawał mało krytyczny do problemu alkoholowego. Na leczenie kierowany był przez Gminną komisję d.s. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. W grudniu 2017r. pobił swoją żonę. U. J. z dziećmi wyprowadziła się na ok. 8 miesięcy do swojej matki. Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego T. O. (2) wyprowadził się początkowo do swojej matki, a następnie do wynajmowanego pokoju w L.. U. J. z dziećmi powróciła do domu w Z..

( dowód: dokumentacja leczenia odwykowego pozwanego k. 229 – 232, częściowo zeznania świadka R. O. k. 205 00:20:52 – 00:42:26, zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00, zeznania pozwanego T. O. (2) k. 241 – 242 00:51:00 – 01:26:02 )

U. J. ( poprzednio O. ) i T. O. (2) byli właścicielami na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w Z. gmina K. powiat (...) stanowiącej dz. ew. 747/6 o pow. 0,0717 ha obj. KW (...). Nieruchomość tę wraz z domem w stanie surowym otrzymali w darowiźnie od rodziców U. J.. W trakcie małżeństwa czynili nakłady aby przystosować dom do zamieszkania.

( dowód: odpis KW (...) k. 11 – 15, częściowo zeznania świadka R. O. k. 205 00:20:52 – 00:42:26, zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00, zeznania pozwanego T. O. (2) k. 241 – 242 00:51:00 – 01:26:02 )

W 2020r. strony prowadziły rozmowy na temat podziału ich majątku. U. J. zaproponowała aby nieruchomość z domem przepisać ostatecznie na córki, gdyż żadna ze stron nie była w stanie spłacić drugiej. T. O. (2) przystał na takie rozwiązanie. Na przełomie czerwca i lipca 2020r. spisano w tym przedmiocie umowę na piśmie. W związku z błędem w nazwisku, U. J. poprosiła byłego męża aby jeszcze raz podpisał umowę. Pozwany podpisał umowę. U. J. umówiła termin u notariusza na który pozwany nie stawił się. Pozwany przepraszał za zaistniałą sytuację, twierdził, że umowę podpisze.

U. J. po konsultacji z prawnikiem udała się ponownie do pozwanego do L., gdzie wynajmował pokój celem podpisania umowy przedwstępnej. Do L. zawiózł ją znajomy A. D. (1). U. J. czekała 45 minut aż T. O. (2) otworzy drzwi. Drzwi otworzył U. J. właściciel budynku, gdyż T. O. (2) spał. T. O. (2) podpisał umowę przedwstępną darowizny. Był trzeźwy.

( dowód: częściowo zeznania świadka R. O. k. 205 00:20:52 – 00:42:26, zeznania świadka A. D. (1) k. 239/2 00:05:14 – 00:13:20, zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00, częściowo zeznania pozwanego T. O. (2) k. 241 – 242 00:51:00 – 01:26:02 )

W dniu 14.08.2020 roku działająca w imieniu małoletnich powódek: T. O. (1) i W. O. matka U. O. zawarła z pozwanym T. O. (2) w zwykłej formie pisemnej umowę przedwstępną darowizny na mocy której pozwany zobowiązał się przekazać każdej z nich udział ¼ części w zabudowanej domem nieruchomości położonej w Z., stanowiącej dz. ew. 747/6 o pow. 0,0717 ha obj. KW (...). Umowa przyrzeczona miała zostać zawarta do 15.09.2020 roku. Jednocześnie w § 5 ust 1 i 2 umowy przedwstępnej strony postanowiły zmodyfikować określone w art. 390 § 1 k.c. skutki uchylenia się od zawarcia umowy przyrzeczonej darowizny w ten sposób, że każda druga strona umowy mogła żądać naprawienia szkody w granicach „dodatniego interesu umownego”, który na gruncie tej umowy strony rozumiały jako uszczerbek majątkowy poniesiony nie przez to, że zostały podjęte działania zmierzające do zawarcia umowy, która nie została skutecznie zrealizowana, lecz uszczerbek majątkowy poniesiony wskutek tego, że przyrzeczona umowa darowizny nie została zawarta i wykonana.

( dowód: umowa przedwstępna darowizny k. 7 – 8, 115, zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00, zeznania pozwanego T. O. (2) k. 241 – 242 00:51:00 – 01:26:02 )

Pozwany T. O. (2) nie wykonał umowy przedwstępnej. Pomimo wezwań i wyznaczenia dodatkowych terminów do zawarcia umowy przyrzeczonej ze wskazaniem kancelarii notarialnej do umowy nie przystąpił.

U. J. udała się do pozwanego do miejsca zamieszkania i tam zastała jego rodzinę. Brat pozwanego R. O. zwrócił się do U. J. słowami „ co myślałaś, że ci podpisze”. W odpowiedzi T. O. (2) przeprosił ją.

( dowód: wezwanie do zawarcia umowy z potwierdzeniem nadania k. 20 – 22, śledzenie przesyłek. 24, protokoły w formie aktów notarialnych k. 24 – 27, zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00 )

Pismem z dnia 29.10.2020r. matka małoletnich powódek wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 183.000zł. w terminie 14 dni z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pisma. Pismo to doręczono pozwanemu w dniu 30.10.2020 roku.

( dowód: wezwanie do zapłaty z załącznikami z potwierdzeniem nadania k. 80 – 92, śledzenie przesyłek. k. 93 )

Pozwany pismem z dnia 27.11.2020 roku oświadczył, że uchyla się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem alkoholu.

( dowód: oświadczenie i uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia k. 126 - 127 )

W podpisie pozwanego pod umową przedwstępną z dnia 14.08.2020 nie występują nienaturalności w kreowaniu znaków graficznych charakterystycznych dla zmian w piśmie osoby pijanej. T. O. (2) w chwili składania podpisu na umowie przedwstępnej dnia 14.08.2020 nie znajdował się pod wpływem środka odurzającego - alkoholu w sposób, który powodowałby u niego obniżenie jego możliwości psychomotorycznych w taki sposób, aby środek odurzający wpływał na możliwości oceny przez niego rzeczywistości i faktów. W innych wzorach podpisów pozwanego na innych dokumentach można zaobserwować, że podpisy kreślił wtedy gdy jego stan psychosomatyczny był wyraźnie zaburzony i w chwili gdy albo znajdował się pod wpływem alkoholu albo w okresie odstawienia alkoholu. W chwili kreślenia podpisu obrazującego imię i nazwisko pozwanego, usytuowanego na umowie przedwstępnej darowizny z dnia 14.08.2020 roku w pozycji podpis, stan psychosomatyczny i psychiczny T. O. (2) nie był odchylony od normy. W obrazie tego podpisu nie ma cech charakterystycznych dla osób pijanych lub znajdujących się w znacznym stopniu upojenia alkoholowego. W chwili składania tego podpisu pozwany nie znajdował się pod wpływem alkoholu, który powodowałaby u niego obniżenie możliwości psychosomatycznych, w taki sposób aby środek odurzający wpływał na jego świadomość i możliwość oceny rzeczywistości i faktów. Obraz podpisu w żadnym zakresie nie zawiera cech, które wskazywałyby by T. O. (2) mógł mieć zaburzoną świadomość wywołaną alkoholem i znajdować się w stanie upojenia alkoholowego.

( dowód: opinia biegłego grafologa k. 174 – 186 wraz z materiałem porównawczym k. 151 -153, 156, 161 – 164,167 - 170 )

Pozwany T. O. (2) nie jest upośledzony umysłowo, chory psychicznie w rozumieniu psychozy. Występuje u niego przewlekły zespół uzależnienia od alkoholu. Nie ma przesłanek żeby stwierdzić, u pozwanego T. O. (2) inne zaburzenia psychiczne, cechy encefalopatii o podłożu alkoholowym, zakłóceń poznawczych, a także, że w chwili podpisania umowy z dnia 14.08.2020 roku występowały u T. O. (2) istotne zaburzenia świadomości, tj. brak rozeznania, niezdolność do rozumienia relacji przyczynowo skutkowych i konsekwencji, brak rozeznania co do znaczenia własnego postępowania, które skutkowałoby niemożnością adekwatnego osądu i uniemożliwiało podejmowanie decyzji. W dacie podpisywania umowy przedwstępnej pozwany nie znajdował się w stanie wyłączjącym świadome lub swobodne powzięcie decyzji lub wyrażenie woli. Nie znajdował się w stanie upojenia alkoholowego ani nie miał symptomów zespołu abstynencyjnego, a w szczególności majaczenia alkoholowego ( psychozy ).

Pozwany funkcjonuje na poziomie intelektualnym w granicach normy, szczegółowo i adekwatnie odpamiętuje chwilę, w której podpisał umowę.

( dowód: opinia sądowa lekarska biegłego psychologa i psychiatry k. 269 – 278 )

Udział ¼ w nieruchomości objętej umową przedwstępną ma wartość 105 000 zł według cen aktualnych na datę wydania opinii tj. 30.11.2022 roku.

( dowód: opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego k. 303 – 330 )

Pozwany nie utrzymuje kontaktu z córkami od ponad 3 lat, posiada zaległości alimentacyjne.

( dowód: zeznania słuchanej za powódki przedstawicielki ustawowej U. J. k. 240 – 241 00:13:20 – 00:51:00, zeznania pozwanego T. O. (2) k. 241 – 242 00:51:00 – 01:26:02 )

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone przez strony, których wiarygodności strony nie kwestionowały oraz na podstawie zeznań słuchanej za małoletnie powódki ich przedstawicielki ustawowej matki U. J., które Sąd w pełni podzielił jako wyczerpujące, logiczne i szczere.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. pominięto wniosek dowodowy powódek z zeznań świadków: E. C. i W. C.. Dowód z zeznań tych świadków został cofnięty przez powódki. ( k. 204/2 )

Sąd oparł się na opinii biegłych: grafologa, psychiatry i psychologa oraz rzeczoznawcy majątkowego uznając je za fachowe i rzetelne. Pozwany złożył zarzuty do opinii biegłego grafologa. Biegły szczegółowo ustosunkował się do złożonych zarzutów. Dysponował bogatym materiałem porównawczym pisma pozwanego. Wnioski opinii pozostają zbieżne z opinią sądowo – lekarską biegłych psychologa i psychiatry, do której pozwany nie złożył zarzutów. Pozwany złożył także zarzuty do opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, do których biegły szczegółowo się odniósł. Zarzuty te stanowiły niczym nie popartą polemikę z ustaleniami biegłego.

Zeznania świadka A. D. (2) sąd podzielił w całości. Zeznania świadka R. O. – brata pozwanego Sąd podzielił tylko częściowo. W/w nie brał udziału w zawarciu umowy. Okoliczności jej zawarcia, które miał znać od pozwanego przedstawił nierzetelnie. Świadek był zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy na korzyść pozwanego. Przedstawił ogólne okoliczności dotyczące funkcjonowania brata, nadużywania alkoholu, czynionych nakładów na nieruchomość. Podobnie należy ocenić zeznania pozwanego. Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanego, że był nietrzeźwy, pijany w chwili podpisywania spornej umowy, że nie wiedział co podpisuje. Przeczą temu nie tylko zeznania U. J. oraz wnioski opinii biegłych grafologa i psychiatry i psychologa. Strony prowadziły rozmowy na temat podziału majątku, pozwany podpisywał wcześniej dwie umowy, w których przepisywał swoje udziały córkom. Trudno mu dać wiarę, że nie wiedział co jest przedmiotem umowy przedwstępnej. Pozwany rozumie słowo darować. Pozwany wycofał się z zawarcia umowy przyrzeczonej przed notariuszem pod wpływem swojego rodzeństwa, któremu z czasem powiedział o zawartej umowie, żądając spłaty z nieruchomości.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwa małoletnich T. i W. O. zostały uwzględnione.

Jako podstawę swojego roszczenia o zapłatę kwot po 105 000 zł powódki powołały się na art. 471 k.c. w zw. z art. 390 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. Powódki powołały się na zawartą przez T. O. (2) i działającą w ich imieniu matkę U. O. w zwykłej formie pisemnej umowę przedwstępną darowizny z dnia 14.08.2020, na mocy której pozwany zobowiązał się przekazać każdej z nich udział ¼ części w zabudowanej domem nieruchomości w Z. obj KW (...).

Pozwany zakwestionował ważność tej umowy powołując się na art. 82 k.c. Twierdził, że zawierał ją w stanie wyłączjącym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Pozwany podał, że zawarł umowę przedwstępną pod wpływem alkoholu o czym matka powódek wiedziała, podsuwając mu umowę do podpisania, działając niejako podstępnie.

Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Brak świadomości to stan rozumiany jako brak rozeznania, niemożność zrozumienia zachowań własnych i cudzych, niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Brak świadomości musi być zupełny. Artykuł 82 k.c. wymienia przykładowe stany patologiczne, z tym iż z jednej strony stwierdzenie np. choroby psychicznej nie przesądza o braku świadomości w chwili składania oświadczenia, lecz z drugiej strony - może ułatwiać takie ustalenie. Właściwe rozumienie treści i znaczenia art. 82 k.c. jest konieczne do określenia zakresu wymaganych ustaleń. Stan świadomości danej osoby w danym czasie jest ustaleniem faktycznym, dokonywanym przez sąd na podstawie oceny materiału dowodowego, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na złożenie oświadczenia woli. Prawidłowo ustalona podstawa faktyczna umożliwia ocenę prawną pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 82 k.c., co stanowi wyłączną prerogatywę sądu-por. wyrok SA w Krakowie z dnia 9.01.2020 roku (...).

Ustalenie decydującej miary deficytu świadomości u osoby składającej oświadczenie może nastręczać trudności. Z tego względu co do zasady koniecznym jest przeprowadzenie w sprawie dowodu z opinii biegłych psychologa bądź lekarza psychiatry pozwalających na ustalenie stanu świadomości składającego oświadczenie, co wymaga wiadomości specjalnych- por uzasadnienie SA w Lublinie z dnia 21.01.2021 roku I ACa 711/20.

Mając na uwadze zgromadzony w aktach materiał dowodowy w tym opinię grafologa i psychologiczno-psychiatryczną pozwany w ocenie Sądu Okręgowego, wbrew obowiązkowi z art. 6 k.c. nie wykazał, aby podczas podpisywania przedwstępnej umowy darowizny działał w warunkach wynikających z art. 82 k.c.

Według opinia grafologa (k.174) w podpisie pozwanego pod umową przedwstępną z dnia 14.08.2020 nie występują nienaturalności w kreowaniu znaków graficznych charakterystycznych dla zmian w piśmie osoby pijanej. W ocenie biegłego pozwany w chwili składania podpisu na umowie przedwstępnej dnia 14.08.2020 nie znajdował się pod wpływem środka odurzającego - alkoholu w sposób, który powodowałby u niego obniżenie jego możliwości psychomotorycznych w taki sposób, aby środek odurzający wpływał na możliwości oceny przez niego rzeczywistości i faktów (k. 172). Biegły podał, że w innych wzorach podpisów pozwanego na innych dokumentach można zaobserwować, że podpisy kreślił wtedy gdy jego stan psychosomatyczny był wyraźnie zaburzony i w chwili gdy albo znajdował się pod wpływem alkoholu albo w okresie odstawienia alkoholu. W oparciu o przeprowadzone metodą graficzno-porównawczą badanie, biegły stwierdził, że w chwili kreślenia podpisu obrazującego imię i nazwisko pozwanego, usytuowanego na umowie przedwstępnej darowizny z dnia 14.08.2020 roku w pozycji podpis, stan psychosomatyczny i psychiczny T. O. (2) nie był odchylony od normy. W obrazie tego podpisu nie ma cech charakterystycznych dla osób pijanych lub znajdujących się w znacznym stopniu upojenia alkoholowego. W chwili składania tego podpisu pozwany nie znajdował się pod wpływem alkoholu, który powodowałaby u niego obniżenie możliwości psychosomatycznych, w taki sposób aby środek odurzający wpływał na jego świadomość i możliwość oceny rzeczywistości i faktów. Obraz podpisu w żadnym zakresie nie zawiera cech, które wskazywałyby by T. O. (2) mógł mieć zaburzoną świadomość wywołaną alkoholem i znajdować się w stanie upojenia alkoholowego.

Także według opinii psychologa klinicznego (k.277) nie ma przesłanek żeby stwierdzić, że w chwili podpisania umowy z dnia 14.08.2020 roku występowały u pozwanego istotne zaburzenia świadomości, tj. brak rozeznania, niezdolność do rozumienia relacji przyczynowo skutkowych i konsekwencji, brak rozeznania co do znaczenia własnego postępowania, które skutkowałoby niemożnością adekwatnego osądu i uniemożliwiało podejmowanie decyzji. W dacie podpisywania umowy przedwstępnej pozwany nie znajdował się w stanie wyłączjącym świadome lub swobodne powzięcie decyzji lub wyrażenie woli.

Skoro umowa przedwstępna darowizny jest ważna powódki na podstawie art. 390 § 1 k.c. mogą dochodzić od pozwanego naprawienia szkody.

Zgodnie z art. 390 § 1 jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej. Strony mogą w umowie przedwstępnej odmiennie określić zakres odszkodowania.

Artykuł 390 § 1 k.c. określa skutki prawne związane z zawarciem przez strony umowy przedwstępnej. Wskutek zawarcia umowy przedwstępnej powstają po stronie uprawnionego dwa roszczenia - o zawarcie umowy przyrzeczonej, które to roszczenie może jednak być niezaskarżalne, oraz o naprawienie szkody wyrządzonej mu przez zobowiązanego wskutek niespełnienia świadczenia (nie zawarcia umowy w terminie). Istnienie roszczenia odszkodowawczego nazywa się słabszym skutkiem umowy przedwstępnej, natomiast istnienie zaskarżalnego roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej - jej skutkiem silniejszym. Podstawy do zastosowania słabszego skutku umowy upatruje się w art. 471 k.c., lecz naprawienie szkody w takim przypadku ograniczone jest do ujemnego interesu umowy - por wyrok SA w Warszawie z dnia 26.10.2022 AGa 151/22

W § 5 ust 1 i 2 umowy przedwstępnej strony postanowiły zmodyfikować określone w art. 390 § 1 k.c. skutki uchylenia się od zawarcia umowy przyrzeczonej darowizny w ten sposób, że każda druga strona umowy mogła żądać naprawienia szkody w granicach „dodatniego interesu umownego”, który na gruncie tej umowy strony rozumiały jako uszczerbek majątkowy poniesiony nie przez to, że zostały podjęte działania zmierzające do zawarcia umowy, która nie została skutecznie zrealizowana, lecz uszczerbek majątkowy poniesiony wskutek tego, że przyrzeczona umowa darowizny nie została zawarta i wykonana.

Według opinii rzeczoznawcy udział ¼ w nieruchomości objętej umową przedwstępną ma wartość 105 000 zł według cen aktualnych na datę wydania opinii tj. 30.11.2022 roku (k.304). Dlatego Sąd zasądził na rzecz każdej z powódek taką sumę.

Zgodnie z art. 363 § 2 k.c. jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

Odsetki zasądzono od kwoty 91 500 zł od dnia 14.11.2020 roku, jako dnia następnego po upływie wyznaczonego terminu płatności, bowiem w wezwaniu do zapłaty doręczonym pozwanemu w dniu 30.10.2020 roku wyznaczono mu 14 dni na spłatę.

Od kwoty 13 500 zł ustawowe odsetki za opóźnienie przyznano od dnia następnego po doręczeniu sprecyzowanego żądania pełn. pozwanego tj. 28.01.2023

O kosztach orzeczono stosownie do art. 98 k.p.c, bo powódki przegrały proces w niewielkim zakresie dotyczącym naliczania odsetek. Pozwany zwróci każdej z nich koszty zastępstwa według stawek taryfowych. Natomiast na rzecz SP uiści opłaty od pozwów 2 razy po 5 250 zł (105 000 zł * 5%) i za opinie tymczasowo wypłacone ze środków Skarbu Państwa 9 810,12 zł. ( k. 190 1 938 zł, k.234 134 zł opinia grafologa, k. 290 3 928 zł opinia psychiatry i psychologa, k. 332 3 810,12 zł opinia rzeczoznawcy majątkowego ).

SSO Monika Świerad